Log in Check in

Burabai

It is located in Burabay district of Akmola region of Kazakhstan. The Burabai National Park is under the jurisdiction of the Office of the President of the Republic of Kazakhstan

  • General information
  • Natural Park
  • Burabay village
  • Geographical position
  • History
  • The mountains
  • Burabai
  • Jumbaktas
  • Zhekebatyr
  • Okzhetpes
  • Sacred places

Burabay district (until 2009 – Shchuchin district) – the administrative unit of the Akmola region of Kazakhstan. The administrative center is the town of Shchuchinsk.

Located in the north of the region, to the east of the regional center of Kokshetau. It borders on the north with the North-Kazakhstan region.

The district was established in 1928 as part of the Kzyl-Jar district (center city of Petropavlovsk) from Makinskaya, Shchuchin and parts of the Peasant, Soviet volosts of the Kokchetavsky county of Akmola province. Since 1932 in the Karaganda region, since 1936 in the North-Kazakhstan region, since 1939 in Akmola, since 1944 in Kokchetav. In 1997, after the abolition of the Kokchetav region, the region again became part of the North Kazakhstan region, and since 1999 the Akmola region. September 3, 2009 Shchuchin district by the decree of the President of Kazakhstan was renamed into Burabay district.

NATURAL PARK
1. Full name of the organization: State institution “State national natural park” Burabai “of the Administration of Affairs of the President of the Republic of Kazakhstan”;

2. Leader: Kazim Alibi Kazazli – Director

3. Deputy Heads:

– Bykov Sergey Vasilievich – Deputy Director for Tourism and Science;

– Danyarov Olzhas Serikovich – acting. deputy director, chief forester.

4. Year of foundation of the organization: State Institution SNPP “Burabay” was organized in accordance with the Government Decree of August 12, 2000, Order No. 1246;

5. Sphere of activity:

The sphere of activity of SNBP “Burabai” is environmental, scientific, ecological – educational, tourist, recreational work;

6. Description of the organization: Burabai SNGP has the status of an environmental and scientific institution and is included in the system of specially protected natural areas of national importance, designed to conserve biological and landscape diversity, to use unique natural, ecological, educational, tourist and recreational purposes complexes and objects of the state natural reserve fund, which have a special ecological, scientific, historical, cultural and recreational value. The total area of ​​SNBP “Burabai” is 129 532 hectares;

7. Address: Akmola region, Burabay district, Burabai village, Kenesary street, 47 / B;

HISTORY
The national national park “Burabai” (Borovoye) was established in 2000 to protect the lake-mountain-forest landscapes, streamline tourism and organize recreation for the population on its territory.
There is a park on the territory of Shchuchin district of Akmola region. Its area is 83511 hectares. Currently, the park is managed by the Office of the President of the Republic of Kazakhstan.
By the Decree of the Government of the Republic of Kazakhstan dated July 19, 2005 No. 746, a new “List of specially protected natural areas of national importance” was approved, which includes the Burabay national park.
Back in 1935, approximately on the same territory, the Borovoe Reserve was established to study, protect and enrich the flora and fauna of these unique places. It included a mountain forest and adjacent to it from the north steppe spaces and lakes.
Unfortunately, the reserve lasted only 16 years and was liquidated in 1951 among many other reserves of the former USSR. The national park occupies the Borovsk mountain forest, located in the eastern part of the Kokshetau Upland (north-western part of the Kazakh melkosopochnika).
The highest peak of the Kokshetau Range is 887 meters above sea level and the mountain Sinyuha rises. The ridge is composed of deep magmatic rocks, mostly granites.
Pegmatites, syenites, and porphyrites are also found. Once introduced from the depths of the earth, molten magma transformed the composition of surface sedimentary rocks. Formed metamorphic rocks – crystalline schists, quartzites, siliceous limestones.
As a result of millennial erosion and weathering of rock layers, stone blocks of unusually original shapes appeared, resembling towers, walls, tables, monsters.
From the east, to the Kokshetau ridge, the lower parts of the mountains adjoin, where gently sloping ridges, hills, ridges alternate with interspecific depressions, plains and valleys. In Borovsky massif, there are many picturesque lakes – Borovoye, Shchuchye, Kotyrkol, and Maloe Chebachev, Karasie, Svetloye and others.
Most lakes are fresh, some are brackish. There is a ramified network of rivers and streams – Sarybulak, Thunder, Kolchakt, Kilchakt, the creek of Imanai and others).
Some of them connect the lake to each other. The climate is continental – with a cold long winter and a hot short summer. The average annual air temperature is + 25 C, the average temperature in January is -16.7 ° C, July + 18.6 ° C.
The absolute minimum of temperatures is -52 ° C, the absolute maximum is + 42 ° C. The duration of the frost-free period is 100 – 125 days, characterized by early-autumn frosts. The annual precipitation is about 300 mm, their maximum is in the summer.
The snow cover is set in October, coming off in April.
Soils in the Borovoye Borodzeme national park or soddy-ourozem, fragmentary and low-powered. Most of the fine earth, formed as a result of weathering, descends down the slopes, so a considerable surface area is bare.

Однако часть мелкозема скапливается в расщелинах скал, углублениях, на плоских поверхностях глыб. В таких местах появляются всходы сосны, затем формируется подрост и взрослые деревья, корни которых проникают по расщелинам на значительную глубину.

Сосны произрастают большей частью на гранитных низкогорьях, но в ряде мест встречаются и на кварцито-сланцевых грядах и увалах. Как и другие островные боры Казахстана, Боровской массив представляет собой один из оставшихся островков почти сплошных хвойных и смешанных лесов, простиравшихся в плейстоцене от восточных склонов Южного Урала до западных предгорий Южного Алтая.

В тот период в условиях влажного и прохладного климата сложились благоприятные условия для проникновения в мелкосопочник лесных видов флоры и фауны из северных областей.

Часть этих реликтовых видов сохранилась до настоящего времени. Позднее, в голоцене, из- за циклических изменений климата площадь лесов то увеличивалась, то сокращалась, и со временем боры приняли островной характер.

В дальнейшем, особенно на протяжении двух последних столетий, сокращение лесов происходило уже под воздействием человека. Основные формы этого воздействия – рубка леса, лесные пожары и выпас скота, в результате чего отдельные небольшие островки боров полностью исчезли, другие существенно уменьшились или превратились в редколесья.

Боровской лесной массив находиться в степной зоне в подзоне разнотравно-ковыльных степей. Здесь насчитывается 757 видов растений, в том числе 95 редких и находящихся под угрозой исчезновения.

Из древесных пород наибольшую площадь занимает сосна. Сосняки произрастают в низинах, на пологих и крутых склонах, на вершинах сопок и увалов, скалистых гребнях гор.

В зависимости от места и условия произрастания, различают несколько типов соснового леса: боры каменисто-скальные, каменисто-лишайниковые, травянисто-мшистые, низинные.

В более влажных борах вместе с сосной растут березы – бородавчатая и пушистая, осина. Кустарниковый ярус развит слабо, особенно в сухих борах. Встречаются шиповник, кизильник, боярышник, можжевельник, ива, спирея, смородина, малина.

Травяной покров разрежен в сухих каменистых борах и довольно густ в низинных. Много бореальных реликтов – грушанки, папоротники, хвощи, плауны, осоки, линнея, костяника, брусника, кое-где клюква.

Каменные глыбы и стволы деревьев во многих местах поросли лишайниками, а более влажные места – зелеными мхами. Некоторые растения стали редкими. В Красную книгу Казахстана занесены росянка круглолистная, башмачок крупноцветный, башмачок настоящий, плаун баранец, дремлик болотный, зимолюбка зонтичная, пальчатокоренник Фукса, кладина оленья (лишайник), а также ольха клейкая (или черная).

Известно всего два десятка деревьев черной ольхи, произрастающих на восточном берегу озера Щучье. Редкими для данного региона видами являются также калина, черемуха, клюква, смородина каменная, можжевельник обыкновенный, вахта трехлистная, касатик сибирский, пушица узколистная, седмичник европейский, линнея северная, кочедыжник женский.

В составе флоры много лекарственных, пищевых, декоративных и других полезных растений. По окраинам озер Карасье, Светлое, Щучье сохранились реликтовые торфяные болота, лежащие далеко к югу от основного ареала в лесной зоне Западной Сибири и Урала.

Здесь встречаются открытые сфагновые болота, поросшие низкорослой сосной («рямы») или березняком с примесью сосны («согры»). Они имеют четко выраженный бореальный облик и резко контрастируют с окружающими их остепненными сосновыми лесами.

На болотах и около них встречается наибольшее для Казахского мелкосопочника количество северных растений: брусники, клюквы, линнеи, осоки, хвоща, зимолюбки, пушицы, гудайеры, грушанки, рамишии, белозора и др.

Толщина торфяного пласта болот достигает трех метров. Упавшие деревья, их обломки и торчащие корни покрыты мхом и создают картину первобытной болотной чащи.

В фауне позвоночных насчитывается 305 видов, в том числе 87 редких и исчезающих.

Из копытных обитают сибирская косуля, кабан, лось. В 60-х годах прошлого столетия предпринята попытка реакклиматизировать обитавшего здесь ранее марала. Однако в дальнейшем в эти же леса были завезены гибридные асканийские олени, которые размножились и в настоящее время населяют Боровской лесной массив.

Из хищных встречаются волк, лиса, корсак, барсук, колонок, горностай, ласка, степной хорь, лесная куница, рысь. Прижилась в лесу и американская норка; исходным поголовьем стали зверьки, сбежавшие из звероводческих ферм.

Попытка реакклиматизировать здесь бурого медведя, ранее населявшего эти леса, успехом не увенчалась. Хотя завезенные медведи уже дали потомство, все же им не удалось выжить в густонаселенном районе, и звери постепенно исчезли.

Из грызунов многочисленны полевки, мыши, крысы, успешно акклиматизирована белка-телеутка. Обычен заяц-беляк, по опушкам леса встречается заяц- русак. Расщелины скал и чердачные помещения населяют летучие мыши – северный кожан, рыжая вечерница, прудовая и водяная ночницы, ночница Брандта.

Из насекомоядных обитают обыкновенный и ушастый ежи и несколько видов землероек. В Красную книгу Казахстана занесена лесная куница. Объекты охоты – все копытные и хищные звери (за исключением куницы), зайцы, ондатра, белка.

В составе фауны насчитывается более 200 видов птиц. Из хищных птиц встречаются беркут, орел-могильник, большой подорлик, ястребы – тетеревятник и перепелятник, болотный и полевой луни, обыкновенная пустельга, чеглок, кобчик, филин, ушастая сова.

Обычны грач, сорока, полевой воробей, большая горлица, кукушка, сизоворонка, иволга, лесной конек, луговой чекан, черноголовая овсянка, дрозды, дятлы, синицы и др. На озерах гнездятся серый гусь, кряква, шилохвость, гоголь, длинноносый крохаль, лысуха, серая цапля, поганки, чайки, кулики.

Во время пролета количество водоплавающих птиц на озерах значительно увеличивается. В Красную книгу Казахстана занесены беркут, могильник, филин, серый журавль. Объекты охоты – тетерев, серая и белая куропатки, перепел, глухарь, лысуха, утки, гуси, кулики.

Из рептилий встречаются прыткая и живородящая ящерицы, степная и обыкновенная гадюки, обыкновенный уж, узорчатый полоз, а из амфибий – зеленая жаба, остромордая и травяная лягушки.

Озера богаты рыбой. Здесь водятся окунь, плотва, щука, язь, карась, линь. В фауне беспозвоночных, слабо изученной, насчитывается, видимо, несколько тысяч видов. В Красную книгу Казахстана занесены несколько видов насекомых: красотка девушка (стрекоза), дыбка степная и севчук Сервиля (кузнечики), сколия степная (оса) и червец карминоносный польский.

Последний вид является источником естественного красителя – кармина. За удивительную красоту ландшафтов отдыхающие именуют окрестности Борового Казахстанской Швейцарией.

Особую живописность этим местам придают расположенные у подножья гор глубокие прозрачные озера, окаймленные гранитными массивами с сосновым лесом. Широко известны озера Боровое, Щучье, Карасье, Большое и Малое Чебачье и другие.

Длительные процессы размывания и выветривания обусловили появление здесь экзотических скал и сопок.  Наиболее популярны из них Окжетпес, Спящий рыцарь, Беркут, Верблюд, Кабарга.

Особенно оригинален Сфинкс – выступающая из озера Боровое скала, похожая по своим очертаниям на гигантскую голову египетского сфинкса. В Боровском горно-лесном массиве много домов отдыха, санаториев, турбаз, туристических маршрутов.

Очень широко известен курорт Боровое. Перед национальным парком стоит задача сохранения уникальных ландшафтов и восстановления нарушенных природных комплексов.

С этой целью на территории парка выделяется несколько зон с различным режимом охраны и использования: заповедная, охранно-рекреационная, рекреационно-хозяйственная, буферная.

Учеными проводятся научные исследования по изучению и поиску путей сохранения и восстановления соснового леса – главной ценности национального парка.

Заповедники и национальные парки Казахстана. Алматы, 2005 г, Н.П. Огарь, А.А. Иващенко.

http://silkadv.com/ru/node/996

The resort village Borovoe was founded in 1852 in the Akmola region. It is part of the Borovo village administration. It is erected near the lake of the same name.
The settlement is located 95 km southeast of Kokshetau, 20 km north of the Borovoye Borough station (in the town of Shchuchinsk).

Located on the Kokchetav Upland, at an altitude of about 480 m, in a pine forest, on the isthmus separating the lakes Burabai and Bolshoy Chebache.

Burabai is called “the pearl of Kazakhstan” and “Kazakhstan’s Switzerland”.
There are 14 large lakes in the Burabay national park, including Burabai, Shchuchye, Qatarkol, and many small lakes. The calling card of Borovoy is called Kokshetau (Sinyuha), 947 meters high.

Coordinates: 53 ° 05’14 “s. w. 70 ° 18’00 “in. e.

Population: According to the data compiled for 2012, the population of the resort village is 5,800 people.

After the formation of the Kazakh Union, Borovoe became one of the richest races of the Middle Zhuz. At the beginning of the 18th century, the northern neighbor, Russia, began to penetrate into the Kazakh steppes.
On the bank of the Irtysh, in 1716 the fortress of Omsk was laid. Later they led the Irtysh fortified line from Omsk to Semipalatinsk. Soon from Omsk in the steppes to the west through Petropavlovsk to the Orenburg lands the settlers pulled the Bitter Line, building fortifications, settlements, founding villages.
Gradually, Russia took under its sovereign patronage the land of nomadic Kazakhs, protecting them from the attack of strangers.
Already in the 20-ies of the XIX century on the ancient Scythian developments of gold placers appeared artels of Russian industrialists. The Cossacks willingly populated the fertile Bohr places: in 1849 the village of Koturkulskaya was founded, next year – a small settlement Shchuchye (now the town of Shchuchinsk).
Twenty years later, the enterprising Cossack Zubov looked after the stormy channel between the lakes Borovoe and Bolshoy Sobachye and put the first water mill in it.
Behind the miller the Gromotukha and other new settlers were pulled to the river, they cut down the huts from the age-old pines. So there was a village Borovskaya. And yet the rumor about the picturesque region that gives health, grew.
And the inhabitants of Omsk and Petropavlovsk began to come here, and who from living far away – to be treated with miraculous koumiss and curative air, marvel at the fresh beauty of Borovoy, walk along the untouched nature trails, fish in clean blue lakes rich in uninvited fish.
A piece of life a hundred years ago, we kept the notes of the Russian geographer and traveler Ivan Yakovlevich Slovtsov, who made a trip to Kokchetavsky district of Akmola region in 1878.
Reading his little book, you can form an idea of ​​what was a reserved place in the last century. … Only the next day the travelers arrived to the Shchuchin station late at night.
(Now we get from Almaty to Borovoy for eight hours, including the way from the house to the airport.) Here it is, the current availability of reserved places). How did Borovoe Slovtsov see it?
The unambiguous syllable of the scientist narrates, the joyful feeling of the discoverer of the unique beauty of the earth: “There is hardly such a picturesque and rich in diverse landscapes throughout the Kyrgyz steppe as the Kokchetav mountains and, in particular, the slopes of the latter on the east side.
On a small piece of land, about 20 versts in diameter, mountain cliffs resembling the Caucasus and Altai, overgrown with needles, have entered into a wonderful combination with the elements of the water, which represents here a lot of large and small lakes, with water transparent as a crystal, and surrounded by barricades rocks of the most fantastic outlines: in the form of mushrooms, churches, pillars, ruined roofs, etc.

A strikingly wonderful picture is this combination of land and water during sunrise, when inimitable light overflows are reflected from the surface of shallow waters. ” Slovtsov I. Ya. Travel notes, conducted during a trip to the county of Akmola region in 1878. // Zapiski ZSOIRGO. – Omsk, 1881. – Book. 3. – P. 1-152.

Borovoe was thoroughly settled: in the district there were stanitsa Shchuchin, Aleksandrovskaya, Koturkulskaya, the village of Yelenovka, Dorofeevka, Borovaya. According to the testimony of such a solid edition of the beginning of the century, as “Russia. A complete geographical description of our fatherland, “in the village of Shchuchinskaya there were approximately 400 Cossack and peasant households, more than two thousand inhabitants. The village was considered to be well-off: it has four shops with a large selection of goods, a church, a male and female school, a postal and telegraph office, private and state warehouses of agricultural implements, small dairies, stanitsa management and, importantly and very important for this region, forestry. “Many summer residents come here for koumiss to come here,” remarked the author in a book. They aspired to these regions, attracted by a remarkably healthy climate and koumiss of high quality from afar, say, from Tobolsk, Tomsk, Akmolinsk and Semipalatinsk.
But, alas, not many people wishing to rest in Borovoye could take the cramped cottages of the campers. “Unfortunately, there are no comfortable rooms for visitors to come here, there is no permanent doctor; finally, one can not even hope for cheap food products: their sale is in the hands of several families, and prices are always higher than even in the big cities of the region,” – complains the author of the article in the “Full geographical description” (note that the book containing this article appeared in 1903).

Yes, could they shelter all those who wanted to rest and restore their health in Borovoye, two wooden huts built for summer cottages back in the 80s of that century by retired General Pakhomov?
However, most of all the development of the resort town was hampered by the remoteness of the railway line and the extreme unsettled breakdowns stretching from Petropavlovsk to a good two hundred versts. Yet the retired general correctly predicted the resort future of Borovoy.
Since the beginning of this century, the far-sighted Siberian official – managing the agriculture and state assets of the Akmola and Semipalatinsk provinces, VV Baryshevtsev – has been engaged in the improvement, in fact, of the wild corner, to which God himself ordered people to serve as a health center.
At his suggestion, roads were built along the northern shore of Lake Borovoe and along the eastern slope of Sinyuha, a solid bridge was built across the Gromotukhu River.
In 1910 Russian doctor Emelyanov in the mountain-lake forest oasis “Borovoye” opened the first Siberian climatic and koumiss-healing sanatorium.
Only in 1913, 2,000 people adjusted their health here. Soon the departmental sanatoria of some Omsk institutions began to open. (Mikhailov, MP Kumys, and Kumysotherapy (In the Conditions of Siberia and Burrespubliki) [Text] / From the Hospital Therapeutic Clinic of the Irkutsk State University and the Usolye Resort – Verkhneudinsk, 1929. – 55 s)

In 1909, a representative of English companies, Mr. Maurice Bergl bought a large meat-canning plant located on the shore of Lake Ajnakol. Good work of the plant, as well as extremely successful position of the year amounted to a dividend of 300 thousand rubles.
N. Surin. Among Siberian businessmen. (From road impressions) // Siberian questions, 1911, No. 20-21, 22-23.

The structure of the plant was made of stone on a lime mortar, so it was almost impossible to disassemble it. The stone skeleton of the building stood until the end of the 60s of the last century and then was blown up, and the stones were used for construction.

During the Civil War, a brutal and bloody struggle was taking place in the region. At the end of 1917, Soviet power was established in the village of Shchuchinskaya, but at the beginning of July 1918 Kolchak troops led by Ataman Annenkov entered it. A group of revolutionary workers is being created at the cannery of Borovsk. In Borovoye, revolutionary soldiers-front-line soldiers F. Ya. Polienko and P. E. Sokolovsky are hiding from the village of Kotyrkolsk, occupied by Kolchakists. A partisan detachment is organized, it includes workers of the cannery Shindin, Sechkin, Yevtushenko, elected immediately after October to the Soviets of the village. In 1919, the village of Shchuchinskaya was occupied by Ataman Dutov. Many Bolsheviks and their sympathizers were slaughtered in the area of ​​the Rotten Gully. Soon, the Borovo partisans liberated Borovoye from the White Guards, and on November 21, 1919 the Red Army liberated the village of Shchuchinskaya. In April, foodstuffs arrived from Ivanovo-Voznesensk, from Petrograd and Moscow; bread is seized not only from kulaks and well-to-do Cossacks, but also from the middle peasants and even the poor. This caused discontent among the peasants and Cossacks. At the beginning of 1921, using the difficulties with bread, the dissatisfaction of the population with food surplus was raised by the counter-revolutionary insurgency, which in March, with the help of the CHON detachment, was suppressed. After the introduction of the NEP, adopted by the Tenth Party Congress, small private trade begins to revive, the socialist sector is growing, and a new culture is developing.
During the war years
During the Great Patriotic War this region became a shelter for many scientists from all over the USSR. At first the academicians were planning to evacuate to Tomsk, but in the end this decision was changed in favor of the Kazakh Borovoi. In the summer of 1941, the first academicians and doctors of sciences arrived from the cities of the western and central parts of Russia in Borovoye. Together with their families, Vladimir Vernadsky, Gleb Krzhizhanovsky, Alexey Favorsky, Nikolay Zelinsky, Lev Berg, Leonid Mandelshtam, wife of Maxim Gorky Maria Andreeva and many others moved to Kazakhstan. In total, the number of scientists was 160 people.
Perhaps the most famous among them was the largest scientist of the twentieth century Vladimir Vernadsky
Today, only a few people will be found in Borovoye – living witnesses of that era, they are already at venerable age, one of them is Amina Tursynbayeva. She told the journalists of the newspaper “Karavan” about the details of the life of Soviet scientists who were resettled in Borovoe during the Great Patriotic War. (media portal of the newspaper Karavan 7/10/2008) The names of academicians and professors V.I. Vernadsky, N.F. Gamalei, L.S. Berg, N.D. Zelinsky, L.I. Mandelstam, V.N. Obraztsova, V.N. Sukachev, G.M. Krzhizhanovsky and others knew the whole world. They did not stop working in the resort, they organized seminars and discussions and discussed their work. At one of the villas was organized a library, in the funds of which by the end of the evacuation there were almost 70 thousand volumes. Many of the scientists, whose field of work was medicine, opened and worked in hospitals to which soldiers were brought from the front, sick and even evacuated from the then-blockaded Leningrad.
For several academicians and members of their families, our Borovoe was the last refuge. In 1941 the chemist MA died. Ilinsky, who arrived at the resort is already very sick.
The local cemetery also buried the Orientalist F.I. Shcherbatskoy, linguist B.M. Lyapunov, as well as the companions of life VI. Vernadsky, N.F. Gamaleia, sister of MA Ilinsky.
Absemetov, Marat Oralbaevich.
The activity of evacuated scientists in the Kazakh SSR in 1941-1945. : the abstract of the dis. … doctor of historical sciences: 07.00.10 / Absemetov Marat Oralbaevich; [Protection: National. Issled. Tom. state. un-t]. – Tomsk, 2017. – 33 s
In November 2009, the first in Kazakhstan 6-lane highway Astana-Shchuchinsk was built and put into operation.
Burabay since 2010 has become an active gaming zone of Kazakhstan.

Mount Burabai

The highest point of the southern ridge of Kokshetau mountain – Mount Burabai is located in the central part of the Kokshetau mountain range. The mountain is like a two-humped camel.

Bura – in Kazakh “A terrible camel is a male with a white head and a body overgrown with black hair.” In the popular legend of Burabai it is said that in ancient times there was an unusual Bura (the camel’s male). He was huge and handsome. The wool on his chest was thick, curly and of unusual color. It was white as snow. People called him Akbur. He lived alone and wandered through the forests of Kokshetau. I also went to the watering hole alone and only to one lake – the Silver one and only along the same path.

Akbura was not simple. He had an amazing flair. He was the first to feel the approach of the enemy, the onset of hunger and jute. Then he began to rage, beat his tail and deafened the neighborhood with a wild roar. Without ceasing to scream, he ran through the villages, inducing horror and warning them of danger. People began to unite, prepare for difficulties. That’s why Akbur was called the land master, the talisman of the people, and the mountain where Akbura and the Silver Lake lived at its foot was called Burabai.

Years have passed. And now there is a knacker and a bully who, along with the same evil and cruel people like himself, begins to exterminate the birds and animals. Akbur was the first to feel the danger to all living things and began to sound, warning everyone in the neighborhood about the approaching trouble, and then the angry gang decides to kill him. One day, coming out of the woods to a watering place. Akbura meets face to face with bandits. The leader removes his bow, inserts a sharp arrow and pulls the bowstring. The arrow pierces the chest of Akbura, passes through the body and sticks in the second hump. Akbura has enough strength to rush at the enemy. The murderer is letting on the duck. Akbur, feeling his death, returns to his native forest and, dropping a bloody foam from his mouth, losing his strength, comes to his lair, turns his head to the south and freezes a stone block, 690 meters high. A huge arrow, piercing it and stuck in the hump, is visible from the stone hump.

Jumbaktas

One of the legends about Jumbaktas, a stone-riddle, says: in ancient times one byte lived in the steppes. This bai had many sons, but his main joy, the diamond of his treasury, was the only beautiful daughter, a clever girl, an handicraftsman and a dashing rider. Only bais and biys wandered to her. Even the mighty khan, having heard about the unusual beauty of the girl, looked into that village, but the khan outstripped the poor akyn. The singer, who had a golden voice and masterfully played on the dombra, was, moreover, very good-looking. At first glance his daughter baja fell in love, and for a poor singer she became more valuable than life. Realizing that the Bai would never consent to the marriage of a daughter with a stray akyn, the young decided to flee. Saddled with magnificent Argamaks, they escaped from the village at night. They drove for a very long time without rest. And when the lovers finally settled on the Kokshetau lands, at Lake Burabai, the girls found the fugitive. By that time, the singer had made a boat to enjoy the quiet smoothness of the lake with his beloved. And so, when the boat came into the bay, the brutish sons of the bai started shooting arrows. One of them hit the heart of a loving jigit. The girl, stretching her hands to the setting sun, asked to turn it into stone: life without a loved one had no meaning …
So on the lake appeared rock Jumbaktas. Literally – “a mysterious stone.” This stone is actually a mystery. If you look at it from one side – you see a girl with hair flying in the wind, on the other – it’s a boat, perhaps the same one built by the hands of a singer. Legends Kokshetau is one of those that you can listen to again and again. And to be surprised, looking at stone statues, fantasies of nature and man’s fantasy: nature – because he created such a miracle, man – because he heard that they told him mountains and steppes.
Jumbaktas is just one of hundreds of legends that breathes the blessed land of Kokshetau.
In the northern part of the lake. Auliekol, between the spurs of Koksha and Temirtau, deep into the shore is the gulf. In the middle of the bay, an island – a heap of weathered mattress layers of granite forms a bizarre figure, long named the rock Jumbaktas, that is, the rock is a mystery.
Indeed, if you go from the Blue Bay to the Okzhetpes Rock and observe the change in the Jumbaktas configuration, you will see the profile of a beautiful young woman from the point of the “Blue Bay”. Slowly go, peering among the pines in Jumbaktas, and you will see how the profile of the young woman turns into the profile of a middle-aged woman and, finally, at the end point of observation, against Okzhetpes rock in the profile of an old woman. On the contrary, from the point of observation Okzhetpes – the profile of the old woman will gradually grow young, and we will see the profile of the young girl.
In the legend it is said that this is a captive Kalmyk, who fell from the top of Okzhetpes.

Zhekebatyr

To the north of Mount Burabai is Mount Zhebekabat (Lonely Batyr). The mountain Zhekebatyr is clearly visible from the stop of Akylbaiasu from the glade of Abylai-khan. Indeed, far away on the horizon, like a bearded warrior, without removing the helmet from his head, sleeps in his eternal sleep on a green blanket.

Zhanaidar Musin in his book “Zher Shotyty Kukshetau” gives an interesting legend.

In one of the ayles the batyr was growing, while he was small, jumping, running, grief and need did not know. One day the Dzhungar Kalmyks attacked the aul. The Aulchans could not unite and fight back the enemy. Then the young batyr took the horse, helmet, chain mail and left the village to collect and unite batyrs of other genera. On the way, he met with batyrs of other clans and tribes who did not dare to join forces with the united forces against the enemy.

Then the young batyr decided to fight alone and entered into battle with the enemies. Long struggled, blind, deaf, the enemies defeated him. The mighty body of the batyr could not withstand the onslaught of numerous enemies, he fell on his back and fell asleep forever. Batyr for loneliness was called Zhekebatyr (Lonely batyr).

Saken Seifullin in the poem “Kokshetau” sings Zhebeketira. About this batyr the story was this:

He protected one mountain from enemies

Standing on the post, he accidentally took a nap,

And he remained asleep for ever and ever,

He closed his eyes, as if he kept a secret

This mountain is called Zhebeketir,

But there was a batyr about forty then

The mountain is his body, the rock is the head.

Sleeps in a helmet batyr.

The batyr’s nose is straight.

A beard covers his chest.

Some authors call this mountain “The Sleeping Knight” – this is untrue. There were no knights in Russia, and even more so in Kazakhstan. Knights – the noble warriors of medieval Germany, England and other European countries.

Okzhetpes

The majestic rock Okzhetpes (translated into Russian – “the arrow will not reach”). Its height does not exceed 300 meters above sea level. It is the decoration of the shore of Lake Auliekol (Borovoy). According to testimonies, more than sixteen legends and legends were composed about this rock.

When writing his well-known poem Kokshetau, the poet, statesman Saken Seifullin turned to these life-giving sources of folk art and gave them a special meaning, special sound. The great poet of the Kazakh people, masterfully speaking the word, was able to accurately and skillfully convey the essence of Okzhetpes’ legend, and she, in a new way sounded to him, became a symbol of love and faithfulness, feminine honor and dignity.

About the rock Okzhetpes are the most famous in the people of three legends.

1. Great steppe now and then shook large and small raids of the Mongols, Dzungar, Kalmyks. Her enemies were merciless. They ravaged the auls, stole cattle, killed men and children, took in women and girls, took them into slavery … The terrible Khan of the Middle Zhuz – Abylai often punished the abusers, letting them know that encroachment on the Great Steppe, her people, did not can go unpunished. And he avenged especially zealous, restless, spiteful. Once Khan Abylai won a crushing victory over the Kalmyks and returned with a large booty from the campaign to his native land. In the shadow of one of the lakeside rocks, Abylai decided to share all the trophies captured in the battle between the participants in the victorious campaign. All the whole got to the full. It remains to decide only one, to whom to give captive a young beauty Kalmyk? Too many of the warriors wanted to see her as their wife. But Kalmyk for each proposal answered with a categorical refusal. The protracted dispute between the soldiers, claiming for the hand and heart of the Kalmyk beauty, puzzled Khan Abylai. Inadvertently not offend any of his valiant warriors and not to force a choice in choosing a Kalmyk beauty, he suggested that she determine the worthy. The beautiful Kalmyk listened to the wise advice of Khan Abylai. But I decided to resolve the dispute between the heated dzhigits in my own way. She climbed to the top of the cliff, at the foot of which the warriors settled, strengthened her white handkerchief on her top and said:

“Shoot, djigits!” Whose arrow will reach the top of the mountain, then I will marry! ..

The jigits competed for a long time, many arrows were fired from their bows, but none of them reached the top of the rock, not to mention touching their hanging white handkerchief with their sharp sting … Khan Abylai was angry with his unskillful warriors and stubborn Kalmyk, and ordered her to descend from the top of the rock cliff … But disobedient to the terrible Khan Abylaya girl, acted contrary to his will. She knew perfectly well that only on the top of a mountain cliff is she free and free. If he again descends into the rate of an angry, hard-hearted khan, he will lose the last one that she now has. At best, he can become a concubine or the wife of an unloved person. Neither one nor the other was not to her liking. So she decided on the last, desperate step in her young life – she rushed from the top of the mountain cliff into the waters of the Blue Gulf of Lake Auliekol (Borovoye) … So the young beauty died, defying the khan’s will and everyone who wanted to see her as her wife. Maiden’s honor, dignity, pride were above all for her, and she did not compromise them. It is possible that over time, the memories of an unruly, capricious, freedom-loving Kalmyk beauty would have erased from the memory of the people, if there had not been an unforeseen event: at the site of its fall on the lake’s blue surface of the Blue Gulf, there appeared a jumbaktas – a mystery rock, or, often referred to as the Sphinx. Everyone sees something when looking at a rock. Most often it is the look of a tired, thoughtful old woman, then a young, purposeful girl … Some associate the face of this rock with a young or old woman, but consider it a symbol of a sweeping, restless female soul. And this, if you follow the legend, is closer to the essence of the act of a proud Kalmyk, closer to reality, to the truth of life. However, this is only a guess, not a statement. If you look at the rock from the side of the lake, you can see a girl standing full-length holding a handkerchief in her hand.

Абылай хан сәулет-мемориалды кешені

 

Хан билігінің жарты ғасырлық кезеңі, тек тарихнамада және мұрағаттық көздерде ғана емес, халыққа «Абылайдың алтын ғасыры» ретінде белгілі болды. Өткен ғасырдың Қаңтарбаевтың картасы бойынша жергілікті өлкетанушылардың айтуынша, Көкше-Бурабай маңында Абылайдың атымен байланысты екі алаң болды: «Үлкен және кіші алаң».  Тарихи деректерге сүйенетін болсақ, үш жүздің басын біріктірген алаңда Абылай ханның орны болған.  Абылай хан стеласынан жоғары қарай, 120 метр жерде  Көкше тауының бөктерінде қазақтарға киелі жер бар, бұл Абылай ханның жалғыз гранит тасынан жасалған тағы орналасқан. Қазірдің өзінде «Хан тағы» деп аталатын орын, тарихи оқиғаның куәгері болып келеді. Хан тағынан алаң толықтай көрініп, алаңдағы барлық дауыс анық естіледі.  Тарихи шешімдерді қабылдау үшін, неліктен Ұлы ханның осы жерді таңдағаны барлығымызға мәлім бола бастады. Солардың бірі – Көкшетау тауы маңындағы «Абылай ханның алаңы» деп аталатын тарихи жер. Осы жерде, жүз жыл бұрын таудың етегіне киіз үйін қойып, табиғатына тамсана отыра   Сәкен Сейфуллин  өзінің болашақ үздік туындысы “Көкшетау” поэмасын жазды.  “Кербез Көкше” табиғат сұлулығын жырлай отыра, халық аңыздарын жинау негізінде, қазақ поэзиясының классиктерінің жинағы, өзіннің поэмасында Абылай хан- басты кейіпкері болған тарихи поэмасын жазды.   Көкшетау  төңірегінде  Абылай хан дәуірінен осы күнге дейін осындай  топонимдер мен гидронимдер сақталды: “Ханның қызыл ағашы”, “Ханкөл”, “Төре Қызыл ағашы”, “Қымызнай”, “Оразбұлағы”, “Аталықтың ауылы”, “Қара қыстақ”, “Жұмақай қыстау”, “Текекөл”, “Жайнақкөл” және т.б.

ХVІІІ ғасырдағы қазақ тарихындағы ұлы тұлғаға арналған «Абылай хан Ордасы» сәулет-тарихи кешені экспозициялық залымен – мыңдаған адамдар үшін, соның ішінде алыс және жақын шет елдердің туристерінің қажылық орны болып саналады.

Деректеме: Өлкетанушы Жақыпов М.

Кенесары үңгірі

Көкшетау өлкесінің солтүстік бөлігінде үлкен көл бар. Көлдер  жасыл жамылғымен жабылған. Бұл – Ұлы Абылай ханның ордасы және бұл көлді «Хан көлі»- деп атаған. 1802 жылы Қасым сұлтанның ұлы, Ұлы Абылай ханның ұрпағы дүниеге келген.

Кенесары Қасымұлы – қазақ ханы, 1841 жылдың үш жүздің өкілдері бас  қосқан жиында Кенесары Қасымұлы хан болып сайланды, 1837-1847 жылдары ұлт-азаттық қозғалысының көшбасшысы, Қасым сұлтаннан туған Кенесары – көрнекті қолбасшы, қазақтың ұлт- азаттық көтерілісінің аса білікті жетекшісі ретінде халық санасында сақталған. Хан Кене әкесі Қасым сұлтанның ісін жалғастырып, патша колонизация және патша үкіметі қазақтың жерлеріне әскери бекіністер салу және қазақ халықын қатты күйзеліске ұшыратты.

Кенесараның саяси мұрасы халықтың есімінде абыройлы, халықтың мақтанышы мен қадірі ретінде қалдырды. Кенесараның мұрасы өзінің жеке тағдыры сияқты, әртүрлі қайшылықтарға ұшырады. Олар рухтың жетелеуімен шабыттанып, Кенесары халық есінде ар-ұждан, халықтың сана-сезімінен тазартуға тырысты.

«Кенесары үңгірі»- «Оқжетпес» шипажайы жанында, Әулиекөл көлінің оңтүстігіне қарай қарағай арасында, адам көзінен таса жасырылған жерде орналасқан. «Кенесары үңгірі»- таудың етегінде орналасқандықтан, айналаны шолып көруге болады және жаяу жүріп баруға тас жол бар. Үңгір өзін киіз үйге ұқсайды, оның үстіне тіпті түтін шығатын мұржа сияқты тесік сыртқа шығады. Бұл үңгір Кенесары туралы аңызмен байланысты екенін туристер жақсы біледі. Кенесары жас болған кезде, өзінің серіктерімен орманға келіп аң аулағанды жақсы көрген. Кенесары түнде ордаға оралмау үшін, қолайсыз ауа-райынан осы үңгірді баспана ретінде болды. Аталмыш үңгірге апарғанда, осы қызықты тарихты эскурсоводтар туристерге айтады.

Бұл аңыз шынайы болуы мүмкін, өйткені Абылай ханның немересі, Қасымның ұлы- Кенесары Қасымов осы жерде 1802 жылы дүниеге келген. «Кеңесары үңірі» деп аталатын тарихи жер аңызға сай, ол аң аулап оралғаннан кейін осы жерге келіп, тынығуды жақсы көрді және түнейтін орын болған.

Окжетпес тауы

Алаңнан терістік шығысқа таман  үш жүз метрден сәл астам қашықтықта көз қызықтырып аспанның көк  шымылдығына сүңгіп бара жатқан тіп – тік сұңғыла таудан көз айыра алмайсыз. Бұл Сәкен Сейфуллин сырлы сезіммен суреттеген «Оқжетпес» шыңы. Оқжетпес шыңы жайлы халқымыздың тұңғыш ағартушы ғалымы Шоқан Уәлиханов талай аңыз – әңгімелер жинаған. Халық арасында Оқжетпестің ұшар басына ұя салған қырағы қыран жайлы  аңыз да кең тараған. Жерден қарағанда Оқжетпестің басында тізе бүгіп жатқан пілді Теміртау қиясынан қарап таба алмайсың. Ал Оқжетпестің түбінен Бурабай көлінің Жұмбақтас жақ жағасынан жүргеніңде шың үстінде мүлгіп жатқан піл айқын көрінеді. Ал оң құлағына жабысып тарбиып «Тасбақа» шығып бара жатқандай. Енді бірде биіктен қарап тұрсаңыз әлгі тасбақа көзге түскісі келмегендей тығылып қалады. Таза гранит текшелерінен қаланған. Бір қарағанда «Оқжетпес» – әлде бір алып батыр ойпаңда тұрыпап түбі жуантық,  сүпсүйір көк сүнгі найзасын аспаннан төнген әлде бір кесапатқа қарсы жалт еткізіп сілтей қалған тәрізді.

Халықтың арасында Оқжетпес туралы үш аңыз өте таңымал болған.

  1. Бағзы заманда қазақ пенен қалмақ бір-бірімен жаңығып, соғыс буы сарбаздары ерлікке жігерлендіріп, атақ-даңқ пен жорықтардың елесі ерлерге рух берген заман екен. Хан Абылай осындай бір сәтті жорықтан Бурабайға үлкен олжамен қайтып келген екен. Бір биік жартастың жанына тоқтап, қолға түскен мүлікті молынан және әділетті түрде жігіттеріне үлестіріп берген екен. Әрбірінің үлесін берсе де, бір кезде сарбаздардың арасында бітіспес дау-жанжал басталып кетіпті. Даудың себебі- жүзіктің көзінен өткендей көркем, осы жорықта тұтқынға түскен қалмақ қызы болатын.

Жағдай ушығып бара жатқан соң хан тұтқын қызды өзіне алдырып: «Сұлуым! Міне алдында бірінен бірі өткен ержүрек сарбаздарым түгелімен тұр. Қай-қайсына қоссам да әрбірі де соған лайық, сондықтан бүгін саған зор құрмет көрсетіп, жар таңдау құқын саған бердім!»,- деген екен. Еліктің  лағындай дір-дір қаққан қыз түнгі аспандай қап-қара тұңғиық көзін бір төңкеріп, қанатын қомдаған лашындай бойын тіктеп: «Құдіретті хан ием, көрсеткен құрметіне рахмет! Таңдау менде болса,  сыңарым ең беделді азаматың болсын. Менің мына аппақ орамалым ана жылтыр жартастың ең құзар шаңына ілінсін. Орамалға қай сарбазыңың оғы жетсе, соған өмірлік жар боламын!»,- депті.

Хан жарлығын орындамақ болып тұра ұмтылған жігіттер белдеріне арқан орап, құзар шыңның ұшына орамалды тіккен екен. Қайсар қыз  сайысты  құзар шыңның шоқысына шығып қадағалаңға ханнан рұқсат сұрайды. Делбесі қозған сарбаздар жебелерін бірінен соң бірін аспанға атқылағанмен, бірде-бірі нысанаға жетпей, даурығып жүргендеріне, елінен, жерінен, сүйіктісінен айрылған ару, құзар шыңның басынан Әулиекөлдің көгілдір тұңғиығына қарғып кетіпті. Сол аты аңызға айналған шынды содан соң халық «Оқжетпес» деп атап кетіпті.

  1. Ерте-ерте ертеде Бурабай көлі маңында аса ауқатты бай өмір сүрді. Бірақ оның барлық байлығынан басқа, бәрінен артық көретін сұлу жалғыз қызы болады. Қызының барлық тілектерін орындап, оны жанындай жақсы көрді. Көп қалыңмал берсе де, әдет-ғұрыптар мен салт-дәстүрлерге қарсы келіп, оған қандай ұсыныс жасаса да, қызын тұрмысқа беруден бас тартады. Қызын бақытты болуы үшін, оған жүрегіне, жанына ең жақын адамды таңдауға мүмкіндік берді.

«Менің күйеуім- Қасым бақташы болады», – деді әкесіне қызы.

-Не айтып тұрсың? – Бай наразылық білдірді. «Сенің күйеуін Қасым болмайды, ең күшті, ең батыл, ең ақылды жігіт болады», – деді ол.

Бай, барлық жақын және алыс ауылдарға өзінің өтінішін айтып, белгіленген күні күшті, күштілерден күшті бақтарын сынап, айтқан жерге жиналады. Қыздың әкесі оларға былай дейді:

Менің шартым мынадай: кімнің жебесі Оқжетпеске жетсе, соған менің жалғыз қызымды беремін.

Кімде-кім Оқжетпеске жеткізе алмаса, оның басын кесемін …

Жігіттердің әрекеттері бекер болған жоқ, ешбір жебе таудың басына дейін жете алмады, Сонда қызы тағы әкесіне бұрылып былай деді:

– Әке, Қасымға садақпен атуға рұқсат бер.

– Егер басынна айрылғысы келсе, онда атып көрсің, – деп келіседі.

Қасым садақпен атты, бірақ оның жебесі тастың жартастың үстіне жете алмады. Бай бірден кедейді ұстап алып, қолдарын бұрап, басын кесуге шақ тұрғанда, қызы оны тоқтатып, Қасымның басын алуға үлгерерсің, тағы бір рет атуға мүмкіндік бер әкесінен сұрады:

Өзінің мақтанышы үшін сүйікті қызының тілегін орындауға келесім берді.

Бақташы садақ пен жебені дайындап жатқанда, қыз  тастың үстіне көтеріліп, сүйетінін айтып жігерлендіріп, сүйікті әнін шырқады. Оның даусы керемет болды. Ол күміс қоңырауы секілді даусы тауда, көлдерде, ормандарда сыңғырлап естілді. Бұл Қасымға күш берді, жебе үстіне ұшып, сүйіктісінің аяғына жығылды.

Үлкен той жасады. Тойдан кейін Қасым әйелінен:

«Неге таудың басына көтерілдің?»

«Егер жебеңіз екінші рет көтерілмесе, онда әкем сенің басыңды кесіп тастауға бұйрық беретін еді, мен сенсіз өмір сүре алмас едім, таудың үстінен құлап, өліп қалушы едім», – деп жауап берді.

Осы екі танымал халық аңызынан басқа, саяхатшы А.Т. Славцовтың Окжетпес туралы ертедегі аңызды жазды:

Ұзақ уақыттарда, тек қазақтар ұлы далаға ие болғанда, тас тастың үстінде үлкен бүркіт бар еді. Ол айналадағы не болып жатқанның барлығын мұқият бақылап отыратын. Көптеген адамдар осы бүркітті ұнатпайтын, өйткені қисынсыз әрекеттерге жол бермейтін. Бүркітті атуға тырысқан көптеген адамдар болды, бірақ олардың жебелері құс өмір сүрген  тастың шыңына жете алмады. Сондай-ақ, Бүркітті өлтіріп, өз ұясын құрту үшін жартасты жарып жіберуге тырысқандар да болды. Бірақ олардың  әрекеттері бекер болды. Көп жылдар өткен соң, бүркіттің ұшып кеткені туралы әңгіме тарады. Таудың биік шыңында тәккәпар, еркін  бүркіттің өмір сүргеніне мақтан ететін, оның басына ешқандай жебе жетпейтінін халық аңыз қылып айтатын.

Енді тағы бір Оқжетпес туралы хылықтың арасында аз айтылатын аңыз бар.

Жекебатырға дейін немесе одан кейін, бұл туралы нақты ешкім айта алмайды, Көкшетау жерінде бір бала дүниеге келіпті. Ол салмағы үлкен бала болатын және ол күн сайын өсіп, ұзын болып өсті. Он жасқа толғанда, ол жерден көтерілген жебе тек көкірекке дейін жетеді. Адамдар оны Оқжетпес деп атай бастады, яғни. «Жебе жетпейді». Оның бойы өскен сайын оған ерекше күш берді.

Қазақ халқы әрқашан жауларға қарсы шығады. Ашық қасқырлардың ашкөздігімен барлық елдерден жауларға басып кіріп, ауылдарды ойран қылыды. Барлық жерде жаудың жолында Оқжетпес болды. Дұшпандардың барлығы жеңіліске ұшырап, тірі қалғандар ештеңесіз елдеріне қайтқан. Бір күні қазақтардың барлық жаулары бірігіп, ауылдарды қиратып және тонауға шешім қабылдайды. Дұшпандар көп болатын. Оқжетпе бірнеше күн бойы жаудың сарбаздарын ұрып-соғып, жауды жайпап салды.

Батырлар аңғал және сенімді болады деп айтады. Оқжетпес қарсыластардыңтың қайтып оралмайды, онда жақсы демалып ұйықтау керек деп шешті. Ол, Көкшетау етегіндегі орманға барып, Әулиекөлге шомылып, ағаш көлеңкесінде ұйықтап қалады. Қарсыластары ұйықтамай, Оқжетпес әрбір әрекеттерін аңдып, мыңдаған сарбаздармен шабуылға шықты. Қарусз қалған батыр, айналасындағы ағаштарды орнынан жұлып, жауларға  тойтарыс берді. (Шабуыл кезінде Оқжетпес көрші ауылдың ағашын қиратып, сол қиратқан жерде алаң пайда болды. Көптеген жылдардан кейін, осы алаңда Абылай дем алатын және  «Абылай хан алаңы» деп аталуы мыңжылдықтан кейін болады деседі). Қарусыз батыр және садақпен атып, найза лақтырды, бірақ барлығын жеңуге күші болмады, Оқжетпес қатты шаршады. Ол құлап кетсе, байлап, матап мазақтайтынын түсінді. Тұтқындалу-масқара! Соңғы күшін жинап, қатты дауыстады.

«О, Құдайым!» Масқара болып тұтқынның қолында өліп қалмайын! Оданша мені тасқа айналдыр!- деп айтты.

Өзінің қарсыластарына пілін бермеу үшін, оны көтеріп алды, ол кесек тасқа айналып,   өзінің көтерген пілімен қатып қалды.

Біздің ата-бабаларымыз Оқжетпес шыңының шығу тарихы туралы осылай деген.

Абылай ханның қызыл ағашы

Қысқаша ақпарат: Ауызша  халықтың деректері бойынша, Көкшетаудың маңында, Абылай ханның есімімен байланыстырылған  екі алаң орналасқан: «Үлкен және Кіші алаңы».  Осы орайда, «Ханның Қызыл ағашы» деген жерде Абылай ханның басты алаңы орналасты деген  негіз бар, бұл жерге жиырма жыл бұрын  Бурабайдағы Абылай хан  атындағы музейдің негізін қалаушы Көкшетау өлкетанушысы  Әмина  Тұрсынбаеваның ұсынысымен  мәрмәр тас орнатылып ақын Мағжан Жұмабаевтың өлең шумақтары жазылған:

«Ертеде жел өтпейтін Қызыл Ағаш,

Дариға, бұл күндерде жап-жалаңаш.

Қабірінен әулиенің Алашқа артық,

Ертеде  Абылайға Орда болған ағаш».

Дәл осы  алаңда Абылай хан қазақ хандығы бостандығын, тұтас мемлекетті алып қалу үшін барлық шешімдерді қабылдады.

Аңызға сүйенсек,  осы алаңда қабылданған ең  маңызды шешімідердің бірі Абылай ханның  Орта жүздің ханы Әбілмамбетпен және 120 старшинамен  Рессей азаматтығын қабылдауға келісімі туралы Орынбор қаласына бару шешімі болып табылады.

Көркем Көкшетаудың төңірегі болып келетін осы алаңда, Қаракерей  Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, қаз дауысты Қазыбек, Шақшақұлы  Жәнібек, Тарақтыдан Байғазы, Шапырашты Наурызбай, Малайсары, Баян және басқа да батырларына сүйене отырып  жоңғар әскери күшін әлсіретіп,  шапқыншылығына тойтарыс беру  шешімін  қабылдады.  Сонымен қатар, «Ханның Қызыл ағашы» деп аталатын бұл алаңда Абылай хан құрылтай, әскери жиналыстар, тағыда басқа көлемі іс-шаралар өткізілді. Көкшетау тауының шығыс бөлігіндегі  алаң «Абылайхан алаңы» деп аталды.  Бұл жердің табиғаты соншалықты көркем, сұлу, ауызбен айтып жеткізуге мүмкін емес келбетті   Көкшетау таулары Абылайханды  дұрыс шешім қабылдауға  шабыттандыратын.

«Ханның Қызыл ағашы» деген  топониммен  бірге  «Ханның Қызыл үйі» деген түсінік қалыптасқан,  бұл  жоғарыда аталған орыннан солтүстік-батыс бағытында орналасқан Абылай ханның  Ордасы деген ұғымды  білдіретін.

Деректер: халық аузынан

Дереккөз: Ақмола облысы мәдениет басқармасының “Тарихи-мәдени мұраны қорғау және пайдалану орталығы” КММ

Introduction