Log in Check in

Баянғали Әлімжанов

қазақ ақыны, драматург, прозаик, ақын-импровизатор, жыршы-аңызшы, манасшы, режиссер, сценарист, кино әртісі.

  • Өмірбаян
  • Кітаптар

 

ДАРЫНДЫ ОТАН АҢЫЗШЫСЫ

Отан…Туған жер… Олар бір түсініксіз күшке ие. Біздің өміріміздің қиын күндері, біз маңызды шешімдер қабылдау табалдырығында тұрған немесе өмір жолының өткен кезеңдеріне қорытынды жасаған кезде, біз балалық шағымыз бен жастық шағымыз өткен, ересек дербес өмірге алғашқы қадамдар жасалған жерлерге ораламыз.

Отанға, оның халқына, дәстүрлеріне, тарихына деген махаббат, өз елін жасауға деген құштарлығы жұмысшы еңбегінің, ғалымның ғажайып жаңалықтарының, композитордың, суретшінің, ақынның тамаша шығармаларының қайнар көзі болып табылады. Отан тақырыбы қазақ жазушыларының көптеген шығармаларында естіледі,олардың барлық шығармашылығы қызыл сызық арқылы өтеді. Баянғали Әлімжановтың өмірде де солай «Сказ столетнего степняк» романы бас кітабы болып табылады.

Баянғали Тоқанұлы Әлімжанов өзінің бай шығармашылық жолында көптеген атақтарға ие болды: қазақ ақыны, жазушы, драматург, ақын-импровизатор, жыршы, сатирик, критик, әдебиет танушы, режисер, сценарист, киноактер, журналист, кинодокуметалист, тележүргізуші, Қазақстанның Еңбегі сіңген қайраткері және қырғыз эпосы Манас батыр туралы  Қазақстандағы жалғыз ертегішісі – манасшы. Баянғали Әлімжанов 1954 жылы 16 қазанда Көкшетау болысы, Еңбекшілдер ауданының Степняк қаласында қарапайым еңбеккердің отбасында дүниеге келген. Әкесі – Әлімжанов Тоқан, соғыстың басынан аяғына дейін болған, ҰОС мүгедегі. Баянғали 1971 жылы Степняк қаласындағы Абай атындағы қазақ орта мектебін аяқтаған, одан кейін білімін Алматы қаласындағы С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің  қазақ филология бөлімінде жалғастырады.

Университеттегі оқуын аяқтағаннан кейін Баянғали Сәбит Мұқановтың музей-үйінің ғылыми қызметкері жұмысына кіреді. Әр түрлі уақытта ол республикалық газеттің корреспонденті, «Қазақ-фильм» киностудиясында хроника және деректі фильмдер редакторы болып жұмыс жасаған. 1987 жылы жұбайы Әлия Әлімжановамен бірге туған өлкесіне, «Кеңащы» кеңшарына, сол кезде күтім қажет болған ата-аналарына оралады. Осы жерде жазушы он бір жыл өмір сүреді және «Көкшетау правдасы» облыстық газетте собкорр лауазымында еңбек етті, сонымен қатар аудандық мәдениет бөлімінде ақын-импровизатор болып табылды.

Баянғали Әлімжанов 1984 жылдан 2005 жылдар аралығында 216 түрлі айтыстарға қатысты және 22 рет Гран-При ұтып алды, бірнеше рет жүлдегер болды. Оның айтыстары жиырма жыл бойы республика және Шетел бойынша теледидар мен радио арқылы таратылып, газеттер мен журналдарда жарық көрді. Әр түрлі өмірлік жағдайлардағы ақынның өткір импровизациялары мен айқын сөздері 2004 жылы «Әзіл сәулесі» атты жеке кітап болып басылып шығарылды.

1998 жылы Әлімжановтардың отбасы Көкшетау қаласына көшіп келеді. 2001 жылға дейін Баянғали Шахмет Құсайынов атындағы Көкшетау облыстық қазақ музыкалы-драма тетарында сахна шебері болып жұмыс атқарды. Оның жұбайымен бірге төрт баласы бар: Құралай, Ақмарал, Ақкенже және ұлы Нұрлан. Қызы Ақкенже – кино және театр актрисасы, танымал тележүргізуші. Ұлы Нұрлан – қазақстан актері, әнші, композитор, тележүргізуші. Ол бірқатар фильмдерде елдің Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың рөлін ойнады.

Баянғали Әлімжанов-қазіргі заманғы жалғыз қазақ-манасшы, қырғыз эпосының «Манас» ертегінің ертегішісі. 2018 жылы жазда «Қырғызым бірге туғаным» кітабының тұсау кесерінде автор былай деген: «Осы басылымда мен қырғыздарға арнаған барлық әндерді, менің айтыстарымды, осы халық туралы сұхбат пен поэмаларды жинадым. Маған қырғыз манасшылары кез келген манасшы «Манасқа»өз үлесін қосатынын айтты. Ол оны жәй ғана жаттап және айту ғана емес, оны өз сөзімен жеткізе білуі қажет. Кітапта мен Қырғыз эпосының жаңа нұсқасын ұсындым». Баянғали Тоқанұлы 40-тан астам прозалық, поэтикалық, драматургиялық және әдеби-сыни кітаптардың авторы. Автордың негізгі шығармалары 16 томдықта жиналған. Он алты томдық, оған автордың барлық алуан түрлі шығармашылығының енгізілгенімен ерекшеленеді: поэзия — 3 том, драматургия – 3 том, проза — 3 том, айтысы, толғау, арнау және суырып салма — 2 том, өлеңдер, ертегілер, әңгімелер, балаларға арналған пьесалар – 1 том, Мақалалар, туған өлкенің естеліктері мен аңыздары — 1 том, сұхбат, пікірлер, фактілер-1 том, орыс тілінде жазылған шығармалар-2 том.

Оның шығармалары аңызға, поэмаға, ертегіге толы. «Мейірімді Асқар»,»Жалмаузды жеңген ұл» және «Абылай хан және оның батырлары» олардың барлығы қазақ халқының аңыздарына негізделген, қазақ жаны сезіледі. Тіпті оның ең басты кітабы – «Сказ столетнего степняка» роман-аңызы – халық аңызы стилінде жазылған. Бұл кітап қазақ-орыс-неміс соғысы және достығы, ХХ ғасырдың барлық сынағынан өткен жүз жастағы қазақ ақсақалының тағдыры туралы. Автордың өзі айтқандай, тек қана достық пен ұлтаралық келісім ғана әлемді сақтап қалады. Аға ұрпақтың қиын кезеңдер туралы әңгімелерінің арқасында жас Баянғали Отанды сүюді үйренді.

 

  Макалалар, лебіздер, интервью

кітапты көру

   Шығармалары т.I

кітапты көру

  Шығармалары т.II

кітапты көру

Шығармалары т.III

кітапты көру

  Шығармалары т.IV

кітапты көру

  Шығармалары т.V

кітапты көру

Шығармалары т.VI

кітапты көру

  Шығармалары т.VII

кітапты көру

  Шығармалары т.VIII

кітапты көру

Шығармалары т.IX

кітапты көру

   Шығармалары т.X

кітапты көру

  Шығармалары т.XI

кітапты көру

Шығармалары т.XII

кітапты көру

   Шығармалары т.XIII

кітапты көру

 Шығармалары т.XIV

кітапты көру

  Шығармалары т.XV

кітапты көру

  Шығармалары т.XVI

кітапты көру

Алаш пен Манас

кітапты көру

  Ауылдың ақ самалы

кітапты көру

  Дариға қыз

кітапты көру

  Жынды Қаратайдың қасіті

кітапты көру

Қиянатқа қарсылық

кітапты көру

  Өмірдің өзі

кітапты көру

  Қикыматтың хикаялары

кітапты көру

  Қорасан қарақшының қолмергені

кітапты көру

Introduction